Profilaktyka FAS

/Profilaktyka FAS
Profilaktyka FAS 2017-09-27T19:21:30+00:00

Praca z klientką   z problem alkoholowym, która zachodzi w ciążę edukacja i wsparcie. Profilaktyka FAS

 Nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu, którą można spożyć w czasie ciąży bez ujemnego wpływu na rozwój dziecka.

Co jakiś czas media informują o pijanych kobietach rodzących pijane dzieci, a lekarze alarmują, że kobiety pd wpływem alkoholu nie są rzadkością na porodówkach: w  Tomaszowie Mazowieckim urodził się chłopiec w ciężkim stanie,  mający we krwi ponad 4 promile alkoholu, do Centrum Pediatrii w Sosnowcu trafił noworodek , z niską wagą urodzeniową , którego krew zawierała 1,2 promila alkoholu, w innym mieście przyszła na świat dziewczynka  a w jej krwi stwierdzono 2 promile alkoholu .  W jaki sposób alkohol zaburzył ich rozwój płodowy i jakie będą tego konsekwencje dla ich  dalszego życia  okaże się za kilka miesięcy i lat?

Z dostępnego pismiennictwa wynika, że problem spożywania  alkoholu   przed ciążą dotyczy około 66% kobiet. Około 28 % to kobiety z grupy podwyższonego ryzyka.  Państwowa  Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA) szacuje, że co roku w Polsce rodzi się około 9 tys. dzieci z zaburzeniami rozwojowymi powstałymi w wyniku kontaktu z alkoholem w czasie życia płodowego – FASD  czyli zespołem zaburzeń , obejmującym pojedyncze nieprawidłowości ze spektrum FAS.

Z innych źródeł wynika, że 0,5- 2 na 1000 noworodków rodzi się z FAS,  płodowym zespołem alkoholowym dającym trwałe uszkodzenie mózgu i wiele problemów medycznych i społecznych .

Fakt zajśćia w ciążę zmniejsza odsetek kobiet , które przyznają się do spożywania  alkoholu prawie dziesięciokrotnie. Trudno oszacować, czy kobiety ciężąrne przestają spożywać alkohol w okresie ciąży, czy tylko ukrywają ten fakt. Niechętnie przyznają się do spożywania alkoholu , obawiając się niechęci i krytyki ze strony otoczenia. Bardzo często nie mają informacji i świadomości o zagrożeniach dla rozwijającego się płodu, jakie powoduje spożywanie alkoholu w ciąży.   Z badań przeprowadzonych na zlecenie PARPA wynika, że co trzecia Polka piła alkohol podczas ciąży. Dane Instytutu Matki i Dziecka mówią, że 0,4 proc. ciężarnych robi to codziennie. Dwie trzecie kobiet w ciąży twierdziło natomiast, że lekarz nigdy nie ostrzegał ich przed negatywnymi konsekwencjami picia alkoholu. A wręcz jeszcze obecnie zdarza się, że lekarz ginekolog- położnik czy położna zachęcają  kobiety spodziewające się dziecka do wypicia lampki czerwonego wina, które ma poprawić morfologię ( przysłowiowa „ lampka wina do obiadu” ), zredukować stres, napięcie czy wręcz złagodzić czynność skurczową mięśnia macicy co zmniejszy zagrożenie przedwczesnym porodem.  Alkohol nie zaszkodzi matce , ale jej dziecku na pewno.   

Alkohol jest teratogenem, który ma wpływ na rozwijający się płód. Z łatwością przenika przez łożysko. To, czy dziecko będzie miało cechy charakterystyczne dla zespołu FAS, zależy od ilości wypijanego alkoholu. Alkohol spożyty przez kobietę ciężarną zwieksza  ryzyko poronienia i przedwczesnego porodu.

Czy dziecko pije razem z matką?

Alkohol spożyty przez ciężarną kobietę łatwo przenika przez łożysko, które nie pozwala przedostawać się niektórym szkodliwym substancjom do krwi płodu, ale nie jest barierą dla alkoholu. Jego stężenie we krwi dziecka zależy głównie od ilości, jaką wypiła matka, częstości jego spożywania i osiąga poziom porównywalny do poziomu alkoholu we krwi matki. Różnica polega na tym, że wątroba dziecka w życiu płodowym nie wypełnia jeszcze swojej funkcji jak w życiu postnatalnym – usuwanie alkoholu z krwi płodu trwa znacznie dłużej niż z krwi matki. Największe szkody alkohol wywołuje  w okresie organogenezy, czyli tworzenia się narządów, a ma to miejsce w pierwszym trymestrze ciąży.  Mózg rozwija się przez cały okres ciąży i narażenie go na działanie alkoholu w jakimkolwiek momencie ciąży, może wpłynąć na jego prawidłowy rozwój.

Kobieta najczęściej dowiaduje się, że jest w ciąży najwcześniej po dwóch tygodniach od zapłodnienia. Często znacznie później. Lekarze uważają,  że przez pierwsze dwa tygodnie po zapłodnieniu dzięki działaniu naturalnych mechanizmów ochronnych alkohol nie wywołuje wad wrodzonych. Może jednak doprowadzić  do  wczesnego poronienia. Wiele kobiet, które poroniły w pierwszych tygodniach ciąży , nawet się o tym nie dowiaduje

To, w jakim stopniu picie alkoholu przez matkę odbije się na zdrowiu dziecka, zależy głównie od etapu ciąży, ilości wypijanego alkoholu oraz czynników genetycznych  matki i płodu.

Nie ma takiego rodzaju alkoholu i takiej jego dawki wypitej przez kobietę w ciąży, która byłaby bezpieczna dla płodu!

Pani Janina w czasie ciąży sporadycznie piła wino , czasem piwo. Kasia urodziła się przedwcześnie, z niską wagą  urodzeniową. Miała  nieproporcjonalnie małą głowę i gęste włosy. Była  opóźniona pod względem rozwoju psychoruchowego,  później siadała, raczkowała, zaczęła samodzielnie chodzić. Nie potrafi się uczyć jak inne dzieci na podstawie doświadczeń. Kary i tłumaczenia nie mają na nią żadnego wpływu. Dzieci ją  odrzucają, a ona nadal popełnia te same błędy, jakby tego nie rozumiała – mówi pani Janina.

Bardzo często dzieci z objawami FAS/FASD wychowują się w rodzinach zastępczych i adopcyjnych. Pan Krzysztof- ojciec zastępczy tak mówi o swoim wychowanku:

“Wychowywaliśmy Piotra tak, jak inne nasze dzieci, lecz on zupełnie inaczej reagował, nie wiedzieliśmy dlaczego. Wszystkie metody wychowawcze, które były skuteczne wobec innych dzieci, nie miały żadnego wpływu na Piotra. Potem dowiedzieliśmy się o syndromie FAS, zdobyliśmy więcej informacji na temat biologicznej rodziny Piotra i odkryliśmy, że jego matka była alkoholiczką. Nareszcie zrozumieliśmy, na czym polega problem”.

Dzieci z FAS rozwijają się  wolniej niż ich rówieśnicy, są często nadpobudliwe, mają problemy z koncentracją uwagi, pamięcią, słabiej się uczą oraz gorzej funkcjonują w społeczeństwie jako osoby dorosłe.

Co to jest FAS?

Alkoholowy zespół płodowy (Fetal Alcohol Syndrome – FAS) i inne zaburzenia poalkoholowe zaliczane są do grupy fizycznych i umysłowych zaburzeń wrodzonych spowodowanych piciem alkoholu przez kobietę w ciąży.

Pełnoobjawowy FAS spełnia 4 kryteria diagnostyczne:

  1. opóźniony wzrost zarówno przed, jak i po urodzeniu;
  2. uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, którego skutkiem są zaburzenia neurologiczne, wady rozwojowe czaszkii mózgu , opóźniony rozwój, niedorozwój umysłowy, zaburzenia zachowania, trudności w uczeniu się;
  3. charakterystyczne rysy twarzy: małe oczodoły, krótki nos, płaska twarzoczaszka, wąska górna warga, mała szczęka, brak rynienki podnosowej;
  4. potwierdzone wywiadem spożywanie alkoholu przez matkę w czasie ciąży.

Mózg dzieci narażonych na działanie alkoholu w życiu płodowym ma trudności z:

– gromadzeniem informacji;

– wiązaniem nowych informacji z uprzednimi doświadczeniami;

– pamięcią – zwłaszcza krótką – tą, która pozwala funkcjonować w codziennym życiu (dzieci zapominają o podstawowych codziennych  czynnościach  i obowiązkach);

– wykorzystaniem informacji.

Dzieci z syndromem FAS mają także problemy z:

– myśleniem abstrakcyjnym – abstrakcyjne myślenie stanowi niewidzialną podstawę funkcjonowania świata;

– myśleniem przyczynowo-skutkowym, wyobraźnią – osoby z FAS nie potrafią wyobrazić sobie tego, czego nie doświadczyły;

– uogólnianiem – brakuje im plastyczności w procesie myślenia;

– poczuciem czasu – nie potrafią dopasować pewnych czynności do określonych godzin, nie rozumieją cyklicznej natury zjawisk.

Osoby z FAS/FASD wykazują dwa typy zaburzeń: pierwotne i wtórne.

Pierwotne to takie, z którymi dziecko się rodzi,  są spowodowane uszkodzeniem  OUN.

Zaburzenia wtórne  to takie, z którymi dziecko  nie przychodzi na świat, a powstają w ciągu życia dziecka  i  których przypuszczalnie można uniknąć poprzez lepsze zrozumienie problemu i odpowiednią  wczesną  interwencję.

Należą do nich:

– lęk, złość, impulsywność ,  wycofanie

– wejście w rolę ofiary lub prześladowcy

– kłamstwa, ucieczki z domu, zamknięcie w sobie

– skłonność do uzależnień

– przerwanie nauki szkolnej

– zależność od innych, chęć zadowolenia innych

– depresja, samookalecznie, tendencje i zachowania samobójcze, choroby psychiczne

– bezrobocie, bezdomność

Znając historię matki i analizując przebieg ciąży ( nie zawsze kobieta chce się przyznać, że piła alkohol w czasie ciąży) oraz stan zdrowia dziecka , można postawić taką diagnozę w pierwszych tygodniach czy miesiącach życia. Diagnoza umożliwia  ukierunkowanie terapii. Dzieci z FAS wymagają rehabilitacji ruchowej i stymulacji intelektualnej, często również terapii logopedycznej, a także współpracy ze  strony szkoły w pokonywaniu specyficznych problemów edukacyjnych.

Cechy dysmorficzne charakterystyczne dla FAS, dobrze widoczne w dzieciństwie, w późniejszym wieku się zacierają. Pozostają  problemy z funkcjonowaniem społecznym. Ich nasilenie zależy od stopnia zaburzeń, rehabilitacji i środowiska, w którym rozwija się dziecko. Osoby z głębokimi deficytami w ośrodkowym układzie nerwowym są impulsywne, w dorosłym życiu mają problemy z utrzymaniem stałej pracy, a nawet samodzielnym funkcjonowaniem.

 Profilaktyka  poprzez edukację i wparcie

Wiedza na temat negatywnego wpływu alkoholu spożywanego przez kobietę w ciąży na rozwój potomstwa  wśród klientek pomocy społecznej  jest nadal nikła. Podopieczne  nie zdają sobie sprawy  jak alkohol może zaburzyć rozwój dziecka  i jego przyszłość.  Kobiety uzależnione od alkoholu też chcą urodzić zdrowe dziecko.

Podstawowym zadaniem pracownika socjalnego w kontaktach z klientką  z problemem alkoholowym  lub co do której istnieje podejrzenie , że może pić lub pije alkohol będąc w ciąży,  jest udzielenie szczegółowej informacji na temat zagrożeń dla rozwoju płodu wynikających ze spożywania alkoholu. W rozmowie z podopieczną należy przekazywać  komunikaty  odwołujące się do badań naukowych i wiedzy medycznej. Rozmowy powinny odbywać się w spokojnej atmosferze, pełnej życzliwości i zrozumienia dla sytuacji klientki, bez osądzania, straszenia czy krytykowania . Pytania o spożywanie alkoholu można zadać pomiędzy pytaniami o styl życia, palenie papierosów czy odżywianie.  Rozmawiając z kobietą ciężarną należy starać się podkreslić, że nie ma bezpiecznej dla płodu dawki alkoholu, którą  można  spożyć w ciąży  a zespołowi  FAS można całkowicie zapobiegać poprzez abstynencję  podczas ciąży.   

Oddziaływania profilaktyczne i edukacyjne pracownika socjalnego powinny doprowadzić  do powstrzymania przyszłej matki od picia alkoholu a w przypadku kobiety w ciąży do przekonania klientki o konieczności zaprzestania picia alkoholu.

Działania zapobiegawcze oraz interwencyjne w odniesieniu do klientek o wysokim stopniu ryzyka wystąpienia problemu spożywania i nadużywania alkoholu powinny być podjęte przed ciążą lub we wczesnym jej okresie. Ich celem powinno doprowadzenie do zaprzestania lub wyraźnego ograniczenia spożywania alkoholu , a w przypadku braku efektu interwencji  – skierowanie do ośrodka specjalistycznego na odpowiednie leczenie.

W zakresie oddziaływań zapobiegawczych oraz interwencyjnych wobec kobiet ciężarnych pijacych alkohol  pracownicy socjalni powinni ściśle współpracować z położną środowiskową i lekarzem – położnikiem. Często informacje przekazane przez specjalistów uznawane są przez klientki za wiarygodne.

W ośrodkach pomocy społecznej, w widocznym miejscu powinny być udostępnione materiały dotyczące Płodowego Zespołu Alkoholowego i innych negatywnych skutków wewnątrzmacicznego działania alkoholu na płód jak również adresy  i kontakty do miejsc, w których można uzyskać specjalistyczną pomoc.

Jak wynika z badań profilaktyka, edukacja , poradnictwo wspierające  i pomoc socjalna powodują  u 60- 80 % kobiet ciężarnych ograniczenie spożycia alkoholu w ciąży, a u 35- 50 % zaprzestaje  intensywnego picia.

Klientka powinna wiedzieć, że zaprzestanie picia alkoholu w każdym okresie ciąży zwiększa szansę na urodzenie  zdrowego dziecka.

Ważne jest, aby kobieta ciężarna  informowała  lekarza o fakcie  okazjonalnego spożycia  czy o spożywaniu alkoholu , co pozwoli na monitorowanie rozwoju płodu w łonie matki oraz zaplanowanie oddziaływań po jego narodzeniu.

Podsumowując trzeba mieć nadzieję, że prowadzenie oddziaływań edukacyjnych , udzielanie wyczerpujących informacji o negatywnym wpływie alkoholu spożywanego w ciąży na rozwój płodu, przekazanie materiałów informacyjnych, podjęcie działań interwencyjnych  w postaci skierowania na konsultacje specjalistyczne oraz życzliwe  wsparcie  i pomoc powinny wpłynąć  na ograniczenie negatywnych skutków picia alkoholu przez kobiety w ciąży.

Bibliografia:

Klecka M. – Ciąża i alkohol. W trosce o Twoje dziecko. PARPA ( 2007)

Opr. Raczyński P. – Materiały informacyjne o Płodowym Zespole Alkoholowym FAS dla lekarzy . PARPA ( 2007)

 

Autor:Grażyna Maria Starzyńska

Ta strona korzysta z plików cookies i podobnych technologii. więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close